Arcydzięgiel litwor
Angelica archangelica L. [syn. Archangelica officinalis (Moench) HOFFM.]
Jest to roślina dwuletnia o pokroju rozłożystym, kłączu stożkowatym, ciemnym i silnych korzeniach. W pierwszym roku wydaje różyczkę liści odziomkowych, w drugim roku - potężną, bruzdowaną, obficie rozgałęzioną łodygę, pokrytą liśćmi naprzemianległymi, z błoniastą pochwą u nasady. Na wierzchołku łodygi znajduje się baldach złożony. Kwiaty mają barwę zielonkawą. Owocem jest rozłupnia podwójna. Cała roślina przyjemnie pachnie. Występuje na dużych obszarach Europy i Azji, zwłaszcza w rejonach pomocnych i w wyższych położeniach. Uprawiana jest w ogrodach i w polu.
W celach farmaceutycznych zbiera się korzenie (Radix Angelicae) i owoce (Fructus Angelicae). Korzenie wykopuje się pod koniec drugiego roku wegetacji, najlepiej na jesieni, gdy zawierają najwięcej olejku eterycznego. Po oczyszczeniu z ziemi i umyciu nacina się korzenie na krzyż i suszy w suszarni w temperaturze nie przekraczającej 35 °C. Owoce zbiera się w miarę dojrzewania baldachów. Ścięte baldachy umieszcza się na płótnach, gdzie ostatecznie dojrzewają i wysychają, po czym młóci. Korzenie i owoce zawierają olejek eteryczny, kwasy organiczne, gorycze, garbniki i cukry. Działają uspokajająco na układ nerwowy, ograniczają występowanie migren i zaburzeń nerwowych, łagodzą skurcze przewodu pokarmowego, ułatwiają i przyspieszają trawienie.
W farmacji dodawane są do preparatów aromatycznych i do mieszanek uspokajających lub regulujących trawienie. Zewnętrznie stosowane są do kąpieli i płukania gardła.
Arcydzięgiel jest doskonałą rośliną miododajną.
Okres kwitnienia: VI-VIII Zbiór: korzeni IX-X; owoców IX
